Over lichtjes die te fel schijnen, oude triggers in een nieuw jasje en hoe je met zachtheid de eindejaarsdruk overleeft.
December is er weer. Overal twinkelen lichtjes, de geur van kaneel hangt in de lucht, en sociale agenda’s vullen zich sneller dan de winkelkar bij de feestpromo’s. Alles lijkt warm, gezellig, verbindend. Maar wie hooggevoelig is voor prikkels, door ADHD, ADD of gewoon omdat het leven al intens genoeg is, weet: achter die glitter zit soms ook spanning. Een vol hoofd. Een lijf op scherp. Oude dynamieken in een nieuw, glitterend feestjasje.
Overprikkeld al vóór het feest begint
Misschien herken je het wel: je wilt het gezellig maken, écht. Maar tegen de tijd dat iedereen aan tafel schuift, ben jij al door je emotionele voorraad heen. Je hebt dagenlang voorbereid, cadeaus ingepakt, boodschappen gedaan, en je gezin met zachte drang in feestmodus geduwd. En dan… een opmerking, een vergeten hapje, een scheve blik. Boem.
Of je bent die man op weg naar het kerstfeest, met een gezicht op onweer achter het stuur. Alles liep weer mis. De timing, de hapjes, de outfits. Jij was iets belangrijks vergeten, en nu krijg je het gevoel dat alles weer op jouw schouders terechtkomt. Je snauwt naar je partner, de kinderen zwijgen stil op de achterbank. Op het feest zelf voelt je lijf als lood, je hoofd is vol schuldgevoel. De sfeer is weg, en jij… Jij had je zo voorgenomen om het dit jaar anders te doen.
Je bent niet alleen
In mijn praktijk zie ik het elk jaar terug: coachees die zich aanpassen, doorbijten, zichzelf dwingen om “gewoon gezellig” te zijn, ook al voelen ze alles in hun systeem op tilt slaan. Mensen met ADHD die tijdens een familiefeest nog maar eens geconfronteerd worden met oude plagerijen of onbegrip, en die zich achteraf schamen voor hun tranen, hun woede-uitbarsting of hun behoefte om gewoon even te verdwijnen.
We denken soms dat we sterk moeten zijn, dat we de sfeer niet mogen verpesten, dat we onszelf moeten wegcijferen voor het groepsgevoel. Maar wie zegt dat je dat moet? Wie zegt dat je elk feestje moet uitzitten? Dat je elk moment moet vullen met drukte, geluid en sociaal gedrag?
Waarom feestjes je lijf zo hard raken
Bij mensen met ADHD werkt het brein anders dan bij neurotypische mensen als het gaat om het verwerken van prikkels. Onderzoek laat zien dat volwassenen met ADHD vaker sensorische gevoeligheid ervaren, zowel wat betreft het opmerken van signalen uit de omgeving als het reageren daarop. Dat betekent dat geluiden, licht, beweging en sociale informatie niet gewoon “op de achtergrond” blijven, maar juist harder binnenkomen en blijven hangen. Het verklaart waarom iemand zich bij een druk feestje snel overweldigd kan voelen: de hoeveelheid prikkels overstijgt de verwerkingscapaciteit van het zenuwstelsel, wat leidt tot irritatie, vermoeidheid, gejaagdheid of withdrawal‑gedrag.
Naast het sensorisch overaanbod is er nog iets anders dat speelt bij ADHD: mentale overcompensatie.
Bij veel mensen met ADHD draait het maskeren, dat continue aanpassen aan wat sociaal “normaal” is, op volle toeren tijdens feesten en recepties. Je wilt sociaal meedoen, niet te veel opvallen, gezellig zijn. Ondertussen loopt in je hoofd een ander programma: Ben ik te druk?, Was dit grapje gepast?, Heb ik het dessert niet vergeten?, Wat zei die tante daarnet eigenlijk?
Deze vorm van sociale zelfcontrole vraagt veel van je prefrontale cortex; het hersengebied dat onder andere je aandacht, planning, impulscontrole en emotieregulatie regelt. Net die functies werken bij ADHD vaak wat minder efficiënt, zeker onder stress.
En je begrijpt: naast het lawaai of het licht dat je feestleven lastig kan maken, loop je ook een mentale marathon in je hoofd. Feestjes zijn voor ADHD’ers vaak net zo vermoeiend door wat er intern gebeurt, als door wat er extern gebeurt.
Zachtheid is geen zwakte
Misschien is het ok als het de komende periode even wat moeilijker gaat. Het is menselijk als je hoofd vol zit. Het is normaal als je stress voelt bij het idee van verplichte vrolijkheid.
Misschien is het grootste cadeau dat je jezelf deze maand kan geven… mildheid. De toestemming om op adem te komen. Om even op te merken wat je voelt. Om toe te geven dat je zenuwachtig bent, of verdrietig, of gewoon moe. En van daaruit opnieuw te kiezen: wat heb ik nodig? Wat helpt mij om zacht aanwezig te blijven?
Soms is dat een korte wandeling. Soms een stille ruimte. Soms een knuffel of een blik van herkenning. En soms is dat gewoon… even niets. Even ademhalen. En voelen dat je er mag zijn, precies zoals je bent.
