Waarom doen we dat eigenlijk?
Wanneer je hoofd vol is en je hand al naar je telefoon gaat
Na een lange dag merk ik vaak hoe snel mijn hand naar mijn telefoon gaat. Niet eens omdat ik daar bewust voor kies, maar omdat het er gewoon is. Mijn hoofd is vol, mijn brein vraagt om pauze, en ergens denk ik: “ah ja, tijd om even te ontspannen, dit mag nu wel.” Voor ik het goed en wel besef, ben ik aan het scrollen, terwijl ik mezelf vertel dat dit rust is.
Pauze voor je brein of pauze voor het pretcentrum van je brein
Wat ik in mijn praktijk vaak benoem, en bij mezelf even vaak herken, is het onderscheid dat hier alles draagt: geef je op dat moment pauze aan je brein, of geef je pauze aan het pretcentrum van je brein. Dat zijn twee heel verschillende dingen, en het verschil ertussen verklaart waarom scrollen soms helpend aanvoelt en soms net extra vermoeit.
Wanneer je overprikkeld bent of mentaal leeg, heeft je brein meestal behoefte aan minder input, minder prikkels en minder moeten. Scrollen of series streamen voelt dan als pauze, maar in werkelijkheid is het vooral een vorm van ontspanning voor het deel van je brein dat houdt van nieuwe, leuke en verrassende prikkels. Het pretcentrum wordt gevoed, terwijl het brein zelf eigenlijk rust nodig heeft. Dat is op zich heel normaal, want het is gemakkelijk, vraagt weinig moeite en wordt volledig voor je klaargelegd. Je hoeft geen beslissingen te nemen en niets te plannen. Alles wordt je aangeboden op een blaadje, en eerlijk is eerlijk, het levert bijna altijd wel iets op.
Waarom scrollen zo logisch voelt wanneer je moe bent
Wat ik bij mezelf merk, is dat mijn lichaam tijdens dat scrollen en binge watchen niet echt ontspant. Het wordt eerder loom, iets vlakker, met een soort onrustige rust die niet herstelt. Het kantelpunt voel ik meestal wanneer ik andere dingen begin te doen terwijl ik content consumeer, alsof mijn systeem zelf aangeeft dat dit niet meer klopt. Dat is vaak het moment waarop ik besef dat ik mezelf iets aan het wijsmaken ben, dat ik pauze neem terwijl ik eigenlijk verder aan het uitputten ben.
Dat heeft weinig met discipline te maken en alles met cognitieve vermoeidheid. Een overbelast brein heeft simpelweg te weinig brandstof, waardoor concentreren, beslissen en beginnen steeds moeilijker worden. Scrollen verlaagt soms even de spanning, maar het herstelt het brein niet echt. De prikkels blijven binnenkomen, de aandacht blijft versnipperd, en ondertussen wordt het brein alleen maar vermoeider.
Waarom het vaak niet herstellend werkt
Wat ik dan vaak tegen coachees zeg, is dat naarmate de prikkels stijgen, je de verbinding verliest, niet alleen met anderen, maar ook met jezelf, met wat je voelt, wat je nodig hebt, en wat erger is, met je denkvermogen. Net dat maakt het zo lastig, zeker voor mensen met ADHD of ADD, bij wie die verbinding tussen het executieve systeem en de rest van het brein al onder druk staat
Wanneer kan scrollen wel werken?
Dit is geen pleidooi tegen scrollen, sociale media of een serie kijken. Er zijn momenten waarop het perfect ok is, wanneer je uitgerust bent, nieuwsgierig bent of bewust even wil kijken wat er leeft. Ik haal zelf ook inspiratie uit sociale media, lees graag wat collega coaches delen en geniet van creativiteit op YouTube. Als het niet leuk was, zouden zoveel mensen het niet doen. Het verschil zit dus niet in het gedrag zelf, maar in de toestand van je systeem op dat moment.
Wat je brein na overbelasting eerder nodig heeft
Na overbelasting vraagt je brein meestal iets anders dan vermaak. Vaak is er nood aan iets dat weinig keuzes vraagt, dat prikkels afbouwt in plaats van opstapelt en dat je terugbrengt naar het hier en nu. Voor mij werkt een korte, vaste oefening dan beter dan een groots plan. Dat kan iets eenvoudigs zijn, zoals de 5-4-3-2-1-oefening, niet perfect uitgevoerd en zeker niet altijd volledig, maar voldoende om opnieuw te voelen waar ik ben en wat ik nodig heb.
Wat voor mij niet werkt, is mezelf verplichten tot een lange meditatie. Dat geeft alleen maar extra druk, en bovendien vind ik mediteren enorm saai. Ik doe dat gewoon niet graag. Rust voor je brein hoeft geen taak te zijn waar je tegenop ziet, het mag iets zijn dat haalbaar voelt en niet nog meer inspanning vraagt.
Regulatie zonder schuld of strengheid
Wat ik absoluut niet wil met deze blog, is dat er schuldgevoel of prestatiedruk ontstaat. In mijn praktijk zie ik hoe schaamte en strengheid dit gedrag net versterken. Mensen die zichzelf verwijten maken, grijpen vaak sneller opnieuw naar iets dat snel verlichting belooft. Bovendien zijn de systemen achter sociale media gebouwd om je aandacht zo lang mogelijk vast te houden, dus misschien is het niet zo vreemd dat je daar af en toe in meegaat.
Het enige wat ik hoop mee te geven, is dat eenvoudige onderscheid: ben ik nu pauze aan het geven aan mijn brein, of aan het pretcentrum van mijn brein. Soms is alleen al die vraag genoeg om iets te verschuiven. En als je merkt dat je te lang hebt gescrold, dan is dat geen ramp. Morgen is er weer een dag. Regulatie is geen perfect proces, maar een manier om te leren omgaan met wat er is, op een manier die je leven ondersteunt in plaats van uitput.
