Over ADHD, uitstelgedrag en wat er gebeurt vóór je aan een taak begint
“Ik weet dat ik het moet doen. Ik weet hoe ik het moet doen. Ik kan het ook. Ik ken zelfs alle stappen. Maar het lukt me gewoon niet om eraan te beginnen.”
Het is een van de zinnen die ik vaak hoor in mijn praktijk. Meestal hebben mensen op dat moment ook al van alles geprobeerd. Timers. Alarmen. Planningen. Apps. To-dolijstjes. De taak in hun agenda zetten en vervolgens met veel overtuiging doorschuiven naar morgen.
Ook een hele verzameling goedbedoelde adviezen is meestal al gepasseerd. “Je hebt gewoon wat meer structuur nodig.” “Zet eens een timer.” Of mijn persoonlijke favoriet: “Je moet er gewoon aan beginnen.”
Ja … du-uh!
En daar zit voor mij ook iets vervelends aan. Want al die pogingen en adviezen hebben vaak één boodschap gemeen: er bestaat blijkbaar een vrij eenvoudige manier om dit op te lossen. Als het na de zoveelste timer, planning of tip nog altijd niet lukt, is de stap naar “wat is er mis met mij?” snel gezet. En voor je het weet, komt er nog een laag schuldgevoel bovenop: blijkbaar weet iedereen hoe dit moet en lukt het mij alweer niet, terwijl de taak zelf geen millimeter dichter bij status uitgevoerd komt. Integendeel, soms hangt dat schuldgevoel er vanaf dan gezellig mee aan vast.
Vergeet ook niet: uitstelgedrag is niet exclusief voor mensen met ADHD. Anders zouden er een pak minder boeken over geschreven zijn. Onderzoek laat wel zien dat uitstelgedrag vaker samenhangt met ADHD-symptomen. Daarbij lijken verschillende processen een rol te spelen, waaronder aandacht en executieve functies, motivatie en emotieregulatie.
Dat vind ik belangrijk, want “ik begin er niet aan” vertelt ons eigenlijk alleen wat er gebeurt. Het vertelt nog niet hoe je daar terechtkomt.
Hoe lukt het jou eigenlijk om zo goed uit te stellen?
Wanneer iemand al een hele tijd om een taak heen draait, stel ik soms een vraag die in eerste instantie een beetje vreemd klinkt: “Vertel eens… hoe lukt het jou eigenlijk om zo goed niet aan die taak te beginnen?“
En soms doe ik er nog een schepje bovenop. “Want je bent wel bijzonder consequent in deze strategie. Iedere keer slaag je er opnieuw in om succesvol niet aan die taak te beginnen. Hoe doe je dat precies?“
Meestal wordt er dan gelachen, maar ik vind de antwoorden op deze vraag immens interessant. Als je iedere keer bij hetzelfde resultaat uitkomt, zit daar blijkbaar een strategie achter die behoorlijk goed werkt. Alleen vind je het resultaat van die strategie op dit moment niet zo fijn.
Dus gaan we die strategie bekijken. Wat gebeurt er wanneer je aan de taak denkt? Welke gedachte volgt? Wat voel je? Wat doe je vervolgens? Waar gaat je aandacht naartoe? En hoe kom je uiteindelijk op het punt waarop je de keukenkastjes staat uit te wassen terwijl die ene belangrijke mail nog altijd niet verstuurd is?
Dat is het moment waarop coachen nog boeiender wordt… Want de route naar uitstel is lang niet altijd dezelfde.
Soms weet iemand perfect wat er moet gebeuren, maar is de taak saai, vervelend of weinig aantrekkelijk. Soms hangt er juist heel veel aan vast: schuldgevoel, onzekerheid, belang, perfectionisme of angst voor een reactie. Soms is er geen duidelijk beginpunt. En soms is de verklaring veel eenvoudiger: morgen kan ook.
Er zijn ook taken die na verloop van tijd steeds groter lijken te worden. Iedere keer dat “ik moet dat nog doen” door je hoofd gaat, komt er als het ware een laagje bij. Na een paar weken is die ene taak veranderd in een grote abstracte blob die verrassend veel mentale ruimte inneemt.
Wanneer we zo’n blob samen uit elkaar halen, is het resultaat soms bijna komisch. Ik heb al meegemaakt dat iemand een taak ontzettend lang had uitgesteld en dat er na het uitpluizen precies één concrete stap overbleef. Minder dan vijf minuten werk. Alleen moest ze die stap natuurlijk eerst kunnen zien.
Je kan het vergelijken met een ladder waarvan je alleen de bovenste sport ziet. Je weet waar je naartoe moet, maar de sporten ertussen ontbreken. Dan is het niet zo vreemd dat je onderaan blijft staan.
En plots lukt het wél
Vervolgens kijk ik graag naar de momenten waarop beginnen wél lukt. Dezelfde taak waar je gisteren met geen mogelijkheid aan begon, kan plots in vijf minuten afgehandeld zijn wanneer iemand vraagt: “Hé, ging jij mij dat niet doorsturen?” Een deadline die dichtbij komt kan hetzelfde effect hebben. Ook de aanwezigheid van iemand anders die aan het werk is, helpt sommige mensen om zelf gemakkelijker te starten. Dat wordt vaak body doubling genoemd, al staat het specifieke wetenschappelijke onderzoek daarnaar bij ADHD nog in de kinderschoenen.
Als beginnen onder bepaalde omstandigheden wél lukt, vertelt “ik heb geen discipline” ons ineens nog maar weinig. Ik vraag daarom liever: wat was er anders?
Was de eerste stap duidelijker? Was er meer urgentie? Wachtte iemand op jou? Was de taak minder saai of abstract? Was er iemand naast je aan het werk? Of was de druk ondertussen gewoon hoog genoeg geworden?
Dat levert meestal veel meer informatie op dan “ik ben lui“.
Misschien is het laatste nippertje gewoon jouw nippertje
Beeld je deze conversatie even in:
- Client: “Ik doe alles op het laatste moment. Echt dat is toch zo stom.”
- Ik: “Haal je je deadlines?”
- Client: “Ja. Eigenlijk allemaal.”
- Beide: “…”
Mensen verschillen in hoe ze plannen en werken. Sommige mensen voelen zich prettig wanneer een opdracht weken vooraf netjes is opgedeeld en iedere stap al in de agenda staat. Andere mensen komen dichter bij een deadline gemakkelijker in beweging.
Dan wil ik vooral weten wat die manier van werken je kost. Zit je iedere keer tot drie uur ’s nachts in paniek te werken, mis je afspraken, lijdt de kwaliteit eronder of ben je achteraf compleet uitgeput? Dan is er alle reden om samen te onderzoeken wat er anders kan.
Maar als je je deadlines haalt, goed werk levert en je vooral schuldig voelt omdat je vindt dat een georganiseerd mens drie weken eerder klaar hoort te zijn, dan wil ik ook dát schuldgevoel even onderzoeken. Want… misschien is het laatste nippertje gewoon jouw nippertje.
Ah ja... nog even over die adviezen
Een timer kan helpen…als een timer helpt. Ik heb niets tegen timers. Of agenda’s. Of planningen. Ik gebruik ze zelf allemaal. Alleen wil ik graag weten welk probleem we ermee proberen op te lossen.
Een onduidelijke taak heeft misschien vooral nood aan een zichtbare eerste stap. Een tergend saaie taak kan juist baat hebben bij een korte timer, gezelschap of iets wat de taak meer prikkeling geeft. En wanneer er inmiddels een flinke portie schuldgevoel aan een mail hangt, ligt er misschien weer iets anders te onderzoeken.
Daarom vind ik “begin er gewoon aan” zo’n weinig behulpzaam advies. Natuurlijk zou Beginnen helpen. Dat had je waarschijnlijk zelf ook al bedacht.
Jij bent geen uitsteller. Je stelt uit. Net zoals ontzettend veel andere mensen dat regelmatig doen.
Veel meer heb je eraan om te proberen begrijpen hoe jij bij déze taak op déze plek terecht bent gekomen. Welke strategie heb je gevolgd? Wat maakte dat ze zo goed werkte? En wat maakte dat het resultaat uiteindelijk niet was wat je wilde?
Zodra je begint te begrijpen hoe je bij een bepaalde taak telkens opnieuw op datzelfde punt terechtkomt, ontstaat er ruimte om te ontdekken waar je misschien iets anders kunt proberen.
Belangrijkste bronnen voor deze blog
- Suriano, R. (2026). A systematic review on the association between ADHD and procrastination. Research in Developmental Disabilities, 175, 105342.
- Netzer Turgeman, H. & Pollak, Y. (2026). What Are You Waiting For?! Roles of Motivation, Goal Orientation, and Emotion Regulation in Explaining the Link Between ADHD and Procrastination. Journal of Attention Disorders, 30(5), 694–704.
- Boonstra et al. (2005). Executive functioning in adult ADHD: a meta-analytic review. Psychological Medicine.
- Pychyl & Sirois (2016). Procrastination, Emotion Regulation, and Well-Being.
